آژانس بینالمللی انرژی اتمی: راکتور هستهای سوریه به اتمام نزدیک بود
پرونده برنامه هستهای سوریه با افشاگریهای جدیدی از سوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی (آژانس) دوباره به صدر اخبار بازگشته است. به گفته مدیر کل آن، رافائل گروسی، راکتوری که بهطور مخفیانه در دیرالزور، در شرق سوریه ساخته شده بود، در مرحله بسیار پیشرفتهای قرار داشت زمانی که این سایت تخریب شد.
راکتوری که تقریباً آماده بهرهبرداری بود
در یک کنفرانس خبری که در وین برگزار شد، رافائل گروسی اعلام کرد که کارها تقریباً به پایان رسیده بود. به گفته مدیر کل آژانس، تنها بارگذاری سوخت برای ورود راکتور به مرحله عملیاتی کمبود داشت.
این توضیحات پس از انتشار گزارشی از آژانس ملل متحد که به تأسیسات کشف شده در دیرالزور اختصاص داشت، مطرح شد. تحلیل آژانس نشان داد که زیرساختهای موجود در این سایت با ویژگیهای یک راکتور هستهای مطابقت دارد.
این سایت به فعالیتهای انجام شده تحت رژیم بشار اسد مرتبط بود و از نزدیک به دو دهه پیش بسته شده است.
ویژگیهای فنی که سوالات را برمیانگیزد
با این حال، رافائل گروسی در مورد هدف دقیق برنامه احتیاط نشان داد. آژانس ادعا نمیکند که مقامات سوری بهطور صریح به دنبال هدف نظامی بودند.
با این حال، مسئول آژانس بر یک عنصر مهم تأکید میکند: طراحی راکتور بهطور خاص برای تولید ماده شکافپذیر مناسب بود. چنین مادهای میتواند بسته به ویژگیها و شرایط پردازش آن، در ساخت سلاحهای هستهای استفاده شود.
این پیکربندی بنابراین یک عنصر مهم در ارزیابی نیتهایی است که در آن زمان پیرامون پروژه سوری وجود داشت.
ساختوساز در سکوت انجام شد
برای رافائل گروسی، جنبه دیگری از پرونده جلب توجه میکند: مقامات سوری به نظر میرسید که میخواستند فعالیتهای خود را از دید خارجیان دور نگه دارند.
عدم دسترسی به اطلاعات و تخریبهایی که در سایت رخ داده، کار محققان را در حال حاضر دشوار کرده است. مدیر کل آژانس همچنین احتمال نمیدهد که برخی انفجارها ممکن است بهمنظور سختتر کردن بازسازی آنچه که دقیقاً در دیرالزور وجود داشت، ایجاد شده باشد.
این فرضیه دشواریهایی را که آژانس با آن مواجه است برای تعیین یک زمانبندی کامل و شناسایی ماهیت دقیق عملیات انجام شده در محل، برجسته میکند.
نقش اسرائیل در تخریب سایت
تاریخ راکتور دیرالزور همچنین به مداخله نظامی اسرائیل مرتبط است. در سال ۲۰۱۸، اسرائیل بهطور رسمی تأیید کرد که ۱۱ سال پیش، در سال ۲۰۰۷، این سایت را بمباران کرده است.
در آن زمان، مقامات اسرائیلی ادعا کردند که عملیات آنها بهطور خاص به یک راکتور هستهای در حال ساخت مربوط میشود.
نزدیک به بیست سال پس از این وقایع، نتایج جدید آژانس بهطور قابل توجهی اهمیت سایت را در تاریخ برنامه هستهای سوری تقویت میکند، در حالی که سوالاتی درباره اهداف آن و فعالیتهایی که واقعاً در آنجا انجام شده باقی میماند.
پروندهای که برای آژانس حساس باقی میماند
اظهارات رافائل گروسی در حالی مطرح میشود که شورای حکام آژانس در وین تشکیل جلسه میدهد. این اظهارات ابعاد جدیدی به پرونده سوری میدهد، بهویژه به دلیل درجه پیشرفت که راکتور قبل از تخریب به آن رسیده بود.
چالش برای آژانس اکنون این است که از عناصر هنوز موجود، مشخص کند که چه چیزی ساخته شده، چه عملیاتی در نظر گرفته شده و تا کجا مقامات سوری آن زمان این پروژه را پیش بردهاند.