ایران با افزایش فشارهای اقتصادی با صلحی نامطمئن روبرو است
ایران در حالی که برای چالشهای بهبود پس از جنگ آماده میشود، وارد یک دوره بحرانی میشود و سیاستگذاران با فشار شدید اقتصادی، افزایش تورم، کمبود انرژی و ناامیدی فزاینده عمومی دست و پنجه نرم میکنند. در حالی که بحثها در مورد یک توافق صلح پایدار ادامه دارد، رهبری کشور به طور فزایندهای بر چگونگی عبور از گذار دشوار از وحدت دوران جنگ به ثبات بلندمدت متمرکز شده است.
بحثهای عمومی در مورد مسیر آینده ایران آغاز شده است. برخی از صداها از گشودگی و اصلاحات بیشتر حمایت میکنند، در حالی که برخی دیگر استدلال میکنند که این درگیری موقعیت ایران را در سطح بینالمللی تقویت کرده است و این کشور باید از طریق خوداتکایی بیشتر، توسعه اقتصادی را دنبال کند. نتیجه ممکن است به شدت به این بستگی داشته باشد که آیا ایالات متحده تحریمها را کاهش میدهد و داراییهای مسدود شده را آزاد میکند یا خیر، اگرچه بسیاری از اقتصاددانان معتقدند که هرگونه تسکینی تنها بخش کوچکی از خسارات عظیم وارد شده به اقتصاد، زیرساختها، مسکن، بخش انرژی و خدمات عمومی ایران را پوشش میدهد.
تحلیلگران هشدار میدهند که بسیاری از نارضایتیهای اجتماعی و اقتصادی که در اوایل سال باعث ناآرامیها شدند، همچنان حل نشده باقی مانده و با جنگ تشدید شدهاند. افزایش قیمتها، اختلالات مرتبط با محدودیتهای دریایی و قطعی اینترنت، مشکلات اقتصادی را تشدید کرده است. کارشناسان تخمین میزنند که میلیونها شغل به طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر قرار گرفتهاند، در حالی که فقدان کانالهای سیاسی مؤثر برای ابراز نگرانیهای عمومی همچنان باعث ایجاد عدم اطمینان در مورد ثبات اجتماعی آینده میشود.
اگرچه همبستگی ملی در طول درگیری افزایش یافته است، ناظران هشدار میدهند که چنین وحدتی ممکن است موقتی باشد. پس از فروکش کردن تهدیدات خارجی، اختلافات داخلی دیرینه میتواند دوباره پدیدار شود. در صورت دستیابی به توافق صلح، ایران با شرایط زمان صلح مواجه خواهد شد که با تورم فوقالعاده بالا مشخص میشود. قیمت مواد غذایی به طرز چشمگیری افزایش یافته است، به طوری که محصولات ضروری مانند گوشت و مرغ افزایشهای شدیدی را تجربه میکنند. متخصصان بهداشت نیز نگرانی خود را در مورد بدتر شدن استانداردهای تغذیه ابراز کردهاند، زیرا بسیاری از خانوادهها مصرف لبنیات و سایر کالاهای اساسی را کاهش میدهند.
رئیس جمهور مسعود پزشکیان بارها در مورد ماههای دشوار پیش رو هشدار داده و از شهروندان خواسته است که انسجام اجتماعی را حفظ کنند. نگرانیها در مورد کمبود برق پس از آن تشدید شده است که رهبران مشاغل اظهار داشتند که قطع برق روزانه ممکن است برای محافظت از تولید صنعتی ضروری شود. مقامات مشوقهایی را برای تشویق خانوارها و مشاغل به کاهش مصرف انرژی در حالی که فشار بر زیرساختها ادامه دارد، ارائه کردهاند.
با کاهش تدریجی محدودیتهای اینترنت، نارضایتی عمومی گستردهتر شده است. فعالان سیاسی و چهرههای اصلاحطلب از این دسترسی مجدد برای جلب توجه به فقر، نابرابری اجتماعی و محدودیتهای آزادیهای مدنی استفاده کردهاند. بهبود اقتصادی همچنان موضوع اصلی بحث است و بسیاری از ایرانیان، لغو تحریمها را به عنوان مسیری بالقوه به سوی رشد میبینند. با این حال، اقتصاددانان هشدار میدهند که ورود سرمایه به تنهایی مشکلات ساختاری را بدون اصلاحات قابل توجه و برنامهریزی اقتصادی بهتر حل نمیکند.
درخواستها برای تغییر در حکومت نیز دوباره مطرح شده است. منتقدان استدلال میکنند که کنترل بیش از حد دولت، تصمیمگیریهای کوتاهمدت و منافع ریشهدار همچنان مانع نوسازی اقتصادی میشوند. گروههای اصلاحطلب از مقامات خواستهاند که سرکوب سیاسی را کاهش دهند، اعدامها را متوقف کنند و شرایطی را برای آشتی ملی بیشتر ایجاد کنند و هشدار دادهاند که ادامه سرکوبها میتواند اختلافات داخلی را عمیقتر کند.
با وجود این بحثها، چشمانداز تکثرگرایی سیاسی معنادار همچنان نامشخص است. بسیاری از ناظران معتقدند که نهادهای قدرتمند همچنان نفوذ قابل توجهی بر مسیر آینده کشور دارند. در عین حال، رهبری ایران با فشار فزایندهای روبرو است تا نشان دهد که میتواند نه تنها چالشهای نظامی، بلکه وظیفه پیچیده بازسازی جامعه و اقتصاد را نیز مدیریت کند.
تحلیلگران میگویند موفقیت هرگونه تلاش برای بهبود اوضاع پس از جنگ به اصلاحات داخلی و بهبود روابط بینالمللی بستگی دارد. بدون دسترسی به سرمایهگذاری خارجی، فناوری و منابع بازسازی، آنها هشدار میدهند که ویرانیهای زمان جنگ میتواند به شرایط پایدار سختی اقتصادی تبدیل شود و بسیاری از شهروندان را با کمبود مداوم، بیثباتی و کاهش استانداردهای زندگی مواجه کند.