بحران جهانی انرژی: وقتی زیرساختها به یک هدف استراتژیک تبدیل میشوند
جهان با تهدیدی رو به رشد روبرو است که فراتر از بحرانهای اقتصادی و بهداشتی اخیر است: آسیبپذیری فزاینده زیرساختهای انرژی. حملات به تأسیسات نفت و گاز که مدتها به عنوان حوادث منفرد در نظر گرفته میشدند، اکنون بخشی از یک روند نگرانکنندهتر هستند که شکنندگی سیستم اقتصادی جهانی را آشکار میکنند.
در سالهای اخیر، چندین رویداد بر بازارهای بینالمللی تأثیر گذاشتهاند. از حملات به تانکرهای نفتی در خلیج عمان در سال ۲۰۱۹ گرفته تا حملات به تأسیسات آرامکو در عربستان سعودی و خرابکاری در خطوط لوله گاز نورد استریم در دریای بالتیک در سال ۲۰۲۲، این حوادث نشان دادهاند که شریانهای انرژی جهانی به اهداف استراتژیک تبدیل شدهاند. در حالی که بازارها اغلب این شوکها را در کوتاهمدت جذب کردهاند، تکرار این اختلالات نشان دهنده یک ریسک سیستماتیک عمیقتر است.
پیامدهای اقتصادی این حملات به هیچ وجه قابل اغماض نیست. افزایش شدید قیمت نفت میتواند به سرعت بر همه بخشهای اقتصادی، از صنعت و حمل و نقل گرفته تا کشاورزی، تأثیر بگذارد. به عنوان مثال، افزایش ۱۰ دلاری در هر بشکه میتواند رشد جهانی را ۰.۲ درصد کاهش دهد و فشارهای تورمی را تشدید کند. در شدیدترین سناریوها، قیمت ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار در هر بشکه میتواند باعث کاهش قابل توجه تقاضای جهانی شود و اقتصاد را به رکودی مشابه یا حتی بدتر از رکود ناشی از بیماری همهگیر کووید-۱۹ فرو ببرد.
زنجیرههای تأمین نیز بسیار آسیبپذیر هستند. اختلال در جریان انرژی منجر به افزایش هزینههای تولید میشود که مستقیماً بر قیمت کالاهای اساسی، به ویژه مواد غذایی، تأثیر میگذارد. علاوه بر این، خطرات مرتبط با حملات سایبری، مانند حملهای که خط لوله Colonial در ایالات متحده را در سال ۲۰۲۱ هدف قرار داد و بخشی از تأمین سوخت را برای چند روز فلج کرد، نیز وجود دارد.
در مواجهه با این تهدیدات، دولتها ممکن است مجبور شوند اقدامات استثنایی را برای محدود کردن تأثیر این بحرانها، از سهمیهبندی انرژی گرفته تا کاهش فعالیت اقتصادی، انجام دهند. استفاده از دورکاری، محدودیتهای حمل و نقل و کاهش ساعات کاری میتواند به ابزارهای خطرناکی در مواجهه با این بحران تبدیل شود.
در این زمینه، امنیت انرژی به عنوان یک مسئله استراتژیک مهم پدیدار میشود. تنوعبخشی به منابع انرژی، تقویت زیرساختها و تقویت همکاریهای بینالمللی برای کاهش وابستگی به نقاط ترانزیت حیاتی و محدود کردن مواجهه با خطرات ژئوپلیتیکی ضروری میشود.
امروزه، اقتصاد جهانی دیگر با یک بحران گذرا روبرو نیست، بلکه با یک تحول ساختاری مواجه است که در آن انرژی، سنگ بنای تمام فعالیتهای اقتصادی، در حال تبدیل شدن به یک سلاح استراتژیک است. دیگر سوال این نیست که آیا یک اختلال بزرگ رخ خواهد داد یا خیر، بلکه سوال این است که سیستم جهانی تا چه حد میتواند یک شوک طولانی مدت را بدون فرو رفتن در یک بحران عمیق تحمل کند.