خط لوله گاز نیجریه-مراکش: جایگزینی استراتژیک برای تقویت امنیت انرژی اروپا
اروپا در مواجهه با تحولات ژئوپلیتیکی که منابع گاز آن را به خطر میاندازد، خود را در یک دوراهی میبیند. پروژه خط لوله گاز مراکش-نیجریه که بین وابستگی به بازارهای ناپایدار LNG و عدم قطعیتهای مرتبط با درگیریها گرفتار شده است، به عنوان یک جایگزین استراتژیک اصلی در حال ظهور است که قادر به تغییر دائمی چشمانداز انرژی بین آفریقا و اروپا است.
در فضای بینالمللی که با تنشها در خاورمیانه و پیامدهای آنها بر مسیرهای انرژی جهانی مشخص شده است، اروپا با یک معادله پیچیده روبرو است: تأمین پایدار نیازهای گازی خود در عین کاهش آسیبپذیری در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی. این شکنندگی پیش از این با جنگ بین روسیه و اوکراین که تعادل انرژی این قاره را به شدت مختل کرده است، برجسته شده است.
از زمان جدایی تدریجی از روسیه، که قبلاً تأمینکننده اصلی گاز بود، کشورهای اروپایی مجبور شدهاند فوراً استراتژی تأمین خود را اصلاح کنند. افزایش استفاده از گاز طبیعی مایع (LNG)، به ویژه از ایالات متحده و قطر، از یک بحران بزرگ جلوگیری کرده است. با این حال، این راه حل همچنان پرهزینه، ناپایدار و در معرض رقابت شدید بینالمللی است، به ویژه از سوی اقتصادهای آسیایی که قادرند از طریق رویکردی انعطافپذیرتر و عملگرایانهتر، قراردادهای سودمندی را به دست آورند.
در این زمینه، جایگزینی صرف یک وابستگی با وابستگی دیگر، مشکل اساسی را حل نکرده است. جریانهای فعلی گاز همچنان در برابر تنشهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر هستند، به ویژه به دلیل وابستگی آنها به مسیرهای حساس کشتیرانی. این واقعیت، نیاز فوری اروپا به تنوع بخشیدن به منابع تأمین خود را در عین تأمین زنجیرههای تأمین قابل اعتمادتر و کمتر آسیبپذیر، برجسته میکند.
دقیقاً با در نظر گرفتن همین موضوع است که پروژه خط لوله گاز مراکش-نیجریه اهمیت استراتژیک کامل خود را به دست میآورد. این کریدور انرژی با اتصال مستقیم ذخایر قابل توجه گاز غرب آفریقا به مراکش و سپس به اروپا از طریق ارتباطات مدیترانهای، جایگزینی معتبر و پایدار ارائه میدهد.
این پروژه که بر اساس مسیر خط لوله زمینی و ساحلی بنا شده است، مزیت تعیینکنندهای را ارائه میدهد: وابستگی به مسیرهای دریایی و حاملهای LNG را که اغلب در برابر عدم قطعیتهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر هستند، به میزان قابل توجهی کاهش میدهد. نزدیکی جغرافیایی آن به اروپا نیز اهمیت آن را تقویت میکند، در حالی که امکان کنترل بهتر جریانها و هزینهها را فراهم میکند.
خط لوله گاز مراکش-نیجریه با طول تخمینی بین ۵۶۰۰ تا ۶۰۰۰ کیلومتر، ظرفیت سالانه تقریباً ۳۰ میلیارد متر مکعب و هزینه تخمینی ۲۵ میلیارد دلار، در حال حاضر توجه چندین بازیگر بینالمللی، به ویژه ایالات متحده، بریتانیا و صندوقهای سرمایهگذاری بزرگ را به خود جلب کرده است.
این پروژه فراتر از بُعد انرژی، بخشی از یک استراتژی توسعه مشترک است. این خط لوله که از حدود پانزده کشور غرب آفریقا عبور میکند، محرک اصلی رشد اقتصادی، ارتقای دسترسی به انرژی، توسعه صنعتی و ادغام منطقهای است. همچنین مشارکت استراتژیک بین آفریقا و اروپا را در یک رویکرد برد-برد تقویت میکند.
در این چارچوب، مراکش جایگاه محوری دارد. این پادشاهی با پشتوانه ثبات سیاسی و نهادی شناخته شده و همچنین دیپلماسی فعال در آفریقا، خود را به عنوان یک شریک قابل اعتماد و معتبر برای اروپا تثبیت میکند. نقش آن به عنوان یک مرکز انرژی با ارتباط موجود با اسپانیا تقویت میشود و یک پیوند سریع و استراتژیک بین دو قاره فراهم میکند.
تکیه بر مراکش همچنین به معنای انتخاب بازیگری است که قادر به تضمین تداوم تعهدات در طول زمان باشد و در عین حال نقش رهبری در همکاری جنوب-جنوب را ایفا کند. این اعتبار، دارایی بزرگی در محیط بینالمللیِ مملو از عدم قطعیت است.
در نهایت، با وجود شتاب گرفتن گذار به انرژیهای تجدیدپذیر، گاز طبیعی همچنان یک منبع انرژی گذار ضروری است که نسبت به سایر سوختهای فسیلی، آلودگی کمتری دارد. بنابراین، خط لوله گاز مراکش-نیجریه صرفاً یک پاسخ کوتاهمدت نیست: این خط لوله، یک چشمانداز استراتژیک بلندمدت را در بر میگیرد که امنیت انرژی، ثبات ژئوپلیتیکی و توسعه پایدار را با هم ترکیب میکند.
در زمانی که توازن انرژی جهانی در حال تغییر شکل است، این کریدور اقیانوس اطلس میتواند به خوبی به یکی از ستونهای معماری جدید انرژی اروپا-آفریقا تبدیل شود.