COP31: Ülkeler Küresel Isınmanın 1.5°C Sınırını Aşmasıyla Bölünmüş Durumda
Uluslararası iklim tartışması, dünya 1.5°C küresel ısınma eşiğinin kaçınılmaz ihlali için hazırlanırken yeni ve zorlu bir aşamaya girdi. Paris Anlaşması'nın bu sınırı uluslararası iklim politikalarının merkezi bir hedefi olarak belirlemesinin üzerinden neredeyse bir on yıl geçti ve hükümetler artık küresel ısınmayı önlemenin ötesinde bir soruyla karşı karşıya: sonuçları nasıl kontrol altına alabiliriz ve sıcaklıkları nihayetinde belirlenen eşiklerin altına geri getirebilir miyiz?
Bu konu, Türkiye'nin Antalya şehrinde düzenlenen COP31 iklim konferansında tartışmaların merkezinde yer alıyor. Katılımcı ülkeler, değişen iklim görünümüne yönelik gerekli önlemler ve hedef seviyeleri konusunda bölünmüş durumda.
1.5°C eşiği: Önlemeden hasar sınırlamaya
Paris Anlaşması 2015 yılında kabul edildiğinde, hükümetler küresel ortalama sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelerin 1.5°C üstünde tutmak için çaba gösterme taahhüdünde bulundular.
Bugün, küresel sıcaklıklar 1850–1900 referans dönemine kıyasla yaklaşık 1.4°C artmıştır. Fosil yakıt tüketiminden kaynaklanan devam eden sera gazı emisyonları, kalan karbon bütçesini önemli ölçüde azaltmıştır.
Bilim insanları, 1.5°C eşiğinin geçici bir ihlalinin neredeyse kaçınılmaz olduğunu düşünüyor. Bu nedenle, zorluk, sıcaklıkların bu seviyenin ne kadar üzerine çıkacağını sınırlamak ve gezegenin bu seviyenin üstünde ne kadar süre kalacağını kontrol etmeye kayıyor.
Ancak iklim değişikliğine özellikle maruz kalan ülkeler için, geçici bir aşım bile ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Küçük ada devletleri, yükselen deniz seviyeleri, giderek daha savunmasız kıyı toplulukları, mercan resiflerinin bozulması ve daha yıkıcı fırtınalarla karşı karşıya kalmaktadır.
COP31'de konuşan Palau Cumhurbaşkanı Surangel Whipps Jr., 1.5°C hedefinin yalnızca uluslararası bir çevresel ölçüt değil, aynı zamanda ulusal bir hayatta kalma meselesi olduğunu vurguladı.
Uluslararası bölünmeler iklim müzakerelerini karmaşıklaştırıyor
Durumun aciliyeti konusunda artan bilimsel uzlaşmaya rağmen, hükümetler iklim eyleminin bir sonraki aşamasının nasıl düzenleneceği konusunda henüz ortak bir pozisyon belirleyebilmiş değil.
Bazı ülkeler, uluslararası toplumun 1.5°C hedefine sadık kalmasını ve mümkün olan en kısa sürede bu seviyenin altına dönmesini istiyor. Bu hedefin terk edilmesinin, emisyon azaltımlarını hızlandırmak için siyasi baskıyı zayıflatabileceğini savunuyorlar.
Diğer hükümetler, ek iklim taahhütlerinin ekonomik ve finansal sonuçları konusundaki endişeler nedeniyle hedefi güçlendirmeye daha isteksizdir.
Bazı gelişen ekonomiler, sera gazı emisyonlarını azaltma konusunda daha güçlü gereksinimlerin gelişmekte olan ülkelere orantısız bir baskı yapabileceğinden endişe ediyor ve gerekli finansal destek, teknoloji transferleri ve kurumsal destek olmadan bu yükümlülükleri üstlenmekten korkuyorlar.
Bu anlaşmazlıklar, COP31'de müzakereleri karmaşıklaştırıyor; burada soru artık yalnızca iklim hedefleri belirlemekle sınırlı değil, aynı zamanda sorumlulukların ve maliyetlerin nasıl dağıtılacağına dair bir konu haline geliyor.
Uluslararası iklim hedeflerinin zayıflama riski
1.5°C hedefine sadık kalmak, ulusal emisyon politikaları üzerindeki etkisi nedeniyle önemli bir siyasi mesele haline geldi.
Bazı iklim temsilcileri, bu ölçütü terk etmenin yıllarca süren uluslararası ilerlemeyi zayıflatabileceği ve hükümetlerin zor kararları ertelemesi için bir fırsat yaratabileceği konusunda uyarıyor.
Greenpeace International'a göre, tartışmalar aynı zamanda ülkelerin geçişlerini finanse etme kapasitesindeki eşitsizlikleri de ele almalıdır. COP31'de organizasyonun delegasyon başkanı Jasper Inventor, gelişen ekonomilerin yeterli kaynak almadıkları takdirde ek yükümlülüklerle karşılaşabileceği endişelerini vurgulamıştır.
Bir diğer anlaşmazlık noktası, küresel sıcaklıkların 1.5°C'nin altına geri dönmesi için bilimsel yollarla ilgilidir. Müzakereler sırasında belirli iklim senaryolarının güvenilirliği hakkında ortaya çıkan sorular, tartışmalara bir katman daha karmaşıklık eklemiştir.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, sıcaklıkların mümkün olan en kısa sürede eşiğin altına dönmesi çağrısında bulundu ve herhangi bir aşım süresinin mümkün olduğunca sınırlı ve kısa tutulması gerektiğini vurguladı.
Karbon giderimi tartışmanın önemli bir parçası haline geliyor
1.5°C'yi aşma olasılığı, iklim aşım kavramına artan bir dikkat çekmiştir. Bu, küresel sıcaklıkların uluslararası olarak belirlenen eşiği geçici olarak aşması ve ardından sonraki on yıllarda tekrar düşmesi durumunu tanımlar.
Böyle bir geri dönüşü sağlamak, gelecekteki emisyonları azaltmaktan çok daha fazlasını gerektirecektir. Hükümetler, atmosferde zaten birikmiş olan önemli miktarda karbon dioksiti de çıkarmalıdır.
Orman restorasyonu ve ekosistem koruma gibi doğal çözümler bu çabaya katkıda bulunabilir. Atmosferdeki karbondioksiti yakalayıp kalıcı olarak depolamak üzere tasarlanmış teknolojik yaklaşımlar da düşünülmektedir; ancak mevcut uygulamaları sınırlıdır.
Exeter Üniversitesi'nden profesör Pierre Friedlingstein, 1.5°C hedefi ile uyumlu kalan karbon bütçesinin mevcut emisyon oranlarında dört yıldan daha az bir süreyi kapsadığını uyarıyor.
Sıcaklıkları eşiğin altına geri getirmek, bu nedenle, hızlı emisyon azaltımları ve büyük ölçekli karbon giderimi için eşi benzeri görülmemiş bir kombinasyon gerektirecektir.
Ancak, bu teknolojilerin gerekli seviyeye genişletilmesi, muazzam bilimsel, finansal ve lojistik zorluklar ortaya çıkaracaktır. Gelişimi, fosil yakıtlara bağımlılığı azaltma acil ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Karar verici iklim eylemi için dar bir pencere
İklim Eylem İzleyici'nden gelen son değerlendirmeler, zorluğun ölçeğini pekiştiriyor. Kasım 2026 projeksiyonları, mevcut hükümet politikalarının 2100 yılına kadar yaklaşık 2.7°C ısınmaya yol açabileceğini gösteriyor. Mevcut ulusal taahhütlerin ve uzun vadeli net sıfır hedeflerinin tam olarak uygulanması bile, 1.5°C'lik bir aşımı önlemek için yeterli olmayacaktır.
Gelecek yıllar, bu nedenle, zarar kapsamını belirlemede belirleyici olacaktır. Yenilenebilir enerji dağıtımını hızlandırmak, metan emisyonlarını azaltmak, ormansızlaşmayı sona erdirmek ve enerji yoğun sanayileri dönüştürmek temel öncelikler olmaya devam etmektedir.
Antalya'daki tartışmalar, uluslararası iklim politikasında temel bir değişimi yansıtmaktadır. Dünya artık yalnızca 1.5°C eşiğini aşmayı önleyip önleyemeyeceğini tartışmıyor, aynı zamanda bu seviyeyi ne kadar geçeceğini ve geri dönüşün mümkün olup olmadığını da tartışıyor.
Savunmasız ülkeler için, sınırlı ve uzun süreli bir aşım arasındaki fark, nüfusları, ekonomileri ve ekosistemleri için derin sonuçlar doğurabilir. COP31'in karşılaştığı zorluk, bilimsel uyarıları koordine edilmiş siyasi kararlara dönüştürmek ve eylem için kalan fırsatlar daralmadan önce harekete geçmektir.