İran: Tahran, ABD Askeri Saldırılarını Önlemek İçin Nükleer Tavizleri Değerlendiriyor
İran, ABD ile bir başka çatışmayı önlemek için diplomatik çabaların yoğunlaşmasıyla birlikte nükleer programı üzerindeki uzun süredir devam eden pozisyonunu yeniden gözden geçirmeye hazırlanıyor olabilir. Potansiyel değişim, Washington'dan gelen artan askeri baskı ve anlaşmazlığa çözüm bulma çabalarının yeniden başlamasıyla gündeme geliyor.
Bloomberg'in, müzakerelerle ilgili bir diplomata dayandırdığı bilgilere göre, Tahran, iki ülke arasındaki dolaylı müzakereleri kolaylaştıran Katar aracılığıyla iletilen önerileri inceliyor.
Önerilerin, İran'ın nükleer faaliyetleri üzerinde yeni kısıtlamalar getirmeyi ve zenginleştirilmiş uranyum stokunun geleceğini ele almayı hedeflediği bildiriliyor. Bu tür değerlendirmeler, Tahran'ın daha önceki pozisyonundan önemli bir sapmayı temsil edebilir; çünkü önceki pozisyon, herhangi bir nükleer tavizi, Amerikan yaptırımlarının kaldırılmasına ve ABD'nin deniz ablukasının kaldırılmasına bağlamıştı.
Katar, Müzakerelerin Yeniden Başlatılmasında Anahtar Rol Oynuyor
Katar, Washington ile Tahran arasındaki farkları daraltma çabalarında önemli bir aracılık rolü üstlendi. Başbakan Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, yakın zamanda diplomatik temasların devam ettiğini ve anlamlı bir ilerleme kaydedildiğini belirtti.
Müzakerelerin, nükleer konuların ötesine geçtiği bildiriliyor. Ayrıca, dünyanın en stratejik deniz geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazı ile ilgili olası bir düzenlemeyi de kapsıyor.
Değerlendirilen önerilere göre, su yolunun yeniden açılması, İran limanlarını hedef alan Amerikan ablukasının kaldırılmasıyla ilgili daha geniş bir anlayışın parçası olabilir. Tahran, bu arada, petrol ile ilgili yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması da dahil olmak üzere ekonomik kısıtlamalardan önemli bir rahatlama talep etmeye devam ediyor.
Olası Bir Anlaşma, 2015 Nükleer Anlaşması ile Karşılaştırılıyor
Mevcut diplomatik çabalar, 2015 yılında eski ABD Başkanı Barack Obama döneminde imzalanan nükleer anlaşma ile karşılaştırmaları yeniden gündeme getirdi.
O anlaşma, İran'ın nükleer faaliyetleri üzerinde sıkı sınırlar belirlemiş, uranyum zenginleştirmesini 15 yıl boyunca %3.67 ile sınırlamış, zenginleştirilmiş uranyum stokunu 300 kilogram ile sınırlamış ve faaliyetteki santrifüj sayısını önemli ölçüde azaltmıştı. Ayrıca, uyumu denetlemek için uluslararası izleme mekanizmaları da getirilmişti.
Başkan Donald Trump, anlaşmayı sert bir şekilde eleştirmiş ve 2018'de ABD'nin ondan çekilmesini sağlamıştı.
Ancak, Tahran tarafından incelenen tavizlerin, önceki anlaşma altında dayatılan koşullardan daha az kısıtlayıcı olabileceği düşünülüyor. Herhangi bir doğrudan karşılaştırma ise, müzakerelerin henüz kesin bir metin ortaya çıkarmadığı ve İran'ın kabul edebileceği nükleer yükümlülükleri netleştirmediği için erken kalıyor.
2015 anlaşmasının da geçici kısıtlamaları ve İran'ın balistik füze programını kapsamlı bir şekilde ele alma eksiklikleri gibi sınırlamaları vardı.
Askeri Baskı Diplomatik İlerlemenin Önünde Engel Oluyor
Bildirilen diplomatik hareketliliğe rağmen, yenilenen askeri çatışma olasılığı büyük bir endişe kaynağı olmaya devam ediyor.
Trump, Tahran'a karşı sert bir tutum sergilemeye devam ediyor ve daha fazla askeri operasyonu dışlamıyor. Washington'un devam eden baskısı, İran'ın nükleer faaliyetlerini ve daha geniş bölgesel güvenlik endişelerini ele alan bir anlaşma sağlamaya yönelik kararlılığını yansıtıyor.
İran, kendi tarafında, herhangi bir diplomatik anlaşmanın anlamlı ekonomik faydalar getireceğine dair garantiler arıyor; özellikle yaptırımların kaldırılması, deniz kısıtlamalarının kaldırılması ve dondurulmuş mali kaynaklarına erişim sağlanması konularında.
Bu nedenle, gelecek müzakereler, her iki tarafın öncelikli diplomatik ilerlemeyi sürdürülebilir bir anlaşmaya dönüştürüp dönüştüremeyeceğini belirlemede kritik bir rol oynayabilir.
Şu anda, Tahran'ın nükleer tavizleri incelemeye istekli olduğu bildirimi, diplomasi için bir olasılık açıyor, ancak önemli anlaşmazlıklar devam ediyor. Ekonomik rahatlama, nükleer kısıtlamalar ve askeri baskı arasındaki denge, muhtemelen Washington ile Tahran arasındaki ilişkilerin bir sonraki aşamasını belirleyecektir.